De komst van een eigen warmtebedrijf in de stad lijkt weer een stapje dichterbij. Amsterdam, Alliander en EBN hebben nieuwe afspraken gemaakt én ook de gemeente Diemen wil zich aansluiten bij het plan, wat het miljardenproject betaalbaarder moet maken. Wethouder Zita Pels blikt al vooruit op een mogelijk oprichtingsbesluit aan het einde van dit jaar, maar de financiële uitdaging blijft groot en de steun van het Rijk is hard nodig.
Nadat Vattenfall in juli 2024 besloot om te stoppen met het aanleggen van warmtenetten in wijken die al bestaan, kwam voor een groot deel van de stad de komst van een warmtenet op de tocht te staan. Het doel van Vattenfall was eigenlijk om jaarlijks 7000 tot 15.000 woningen aan te sluiten op het warmtenet, maar door ‘verslechterende marktomstandigheden’ trok het energiebedrijf de stekker uit het project.
De gemeente was erg teleurgesteld in het besluit van Vattenfall, want de aanleg van warmtenetten in bestaande woonwijken is van groot belang om Amsterdam van het gas af te krijgen. Als warmtenetten niet zouden kunnen worden aangelegd, dan zouden er meer warmtepompen moeten komen. Dat kost echter veel stroom, terwijl er weinig tot geen ruimte is op het stroomnet en daar ook al investeringen nodig zijn.
Eigen warmtebedrijf
Na het klappen van de onderhandelingen met Vattenfall begon Amsterdam te overwegen om een eigen gemeentelijk warmtebedrijf op te richten, maar in april van vorig jaar liet wethouder Zita Pels (Duurzaamheid) in een brief aan de gemeenteraad weten dat de voorkeur daar toch niet naar uitgaat vanwege de kosten. Het zou 7,6 miljard euro gaan kosten en dat zou veel te duur zijn.
Daarom ging Amsterdam samen met Alliander, het moederbedrijf van netbeheerder Liander, en het staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) onderzoeken of er een publiek warmtebedrijf kan worden opgericht. In mei van vorig jaar ondertekenden de partijen een intentieovereenkomst. Over de haalbaarheid waren wel wat vraagtekens. Zo moesten er nog afspraken worden gemaakt en moest er nog een wet worden aangenomen door de Tweede Kamer die moet regelen dat EBN deze taak mág uitvoeren.
Die wet is ondertussen aangenomen en nu ook een ontwikkelovereenkomst voor de oprichting van het publieke warmtenet, met nieuwe afspraken. Zo krijgen alle drie de partijen 33 procent van de aandelen en moeten beslissingen worden genomen als alle partijen het ermee eens zijn.
Financiële uitdaging
Maar met de nieuwe afspraken is de komst van het warmtebedrijf nog altijd niet zeker. Het financiële plaatje blijft namelijk een uitdaging. Amsterdam kijkt daarvoor vooral naar het Rijk. “Het Rijk heeft enkele noodzakelijke acties ondernomen, maar dat is niet genoeg”, aldus Pels. “Er zijn aanvullende middelen nodig om gebouwen aan te sluiten en om de tarieven betaalbaar te maken. Het garanderen van de betaalbaarheid is een randvoorwaarde voor het investeren in warmtenetten en dus ook voor een publiek warmtebedrijf. Op dit moment biedt het Rijk onvoldoende ondersteuning en financiële instrumenten om warmtenetten op een betaalbare manier te ontwikkelen.” Hoe het nieuwe kabinet kijkt naar de ontwikkeling van het Amsterdamse warmtenet is nog onduidelijk.
Om het plan iets betaalbaarder te maken, kijkt Amsterdam naar samenwerkingen met omliggende gemeentes. De gemeente Diemen is geïnteresseerd en wil meedoen met het oprichten van het eigen warmtebedrijf. Daarom is er nu een intentieovereenkomst ondertekend om de deelname van Diemen aan het bedrijf te onderzoeken. Dat gaat bijvoorbeeld over de zeggenschap en de financiële inbreng van Diemen.
Bedrijf al aan het einde van het jaar?
Met de nieuwe afspraken en de komst van Diemen in de samenwerking, kijkt wethouder Pels ook al vooruit naar een eventueel oprichtingsbesluit voor het publieke warmtebedrijf later dit jaar. Daarbij zou dan ook al de behorende ‘financiële commitment’ worden gedaan.
Volgens Pels is het doorpakken en het oprichten van het warmtebedrijf erg belangrijk, want op dit moment ligt de aanleg van warmtenetten in bestaande woonwijken nagenoeg stil. “Naast de ambities om onze warmtevoorziening te verduurzamen, maken de huidige geopolitieke spanningen en de energiecrisis een onafhankelijke en toekomstbestendige Amsterdamse warmtevoorziening belangrijker dan ooit.”
