Op zoek naar aardwarmte in de bodem: ‘Belangrijk voor onze duurzame toekomst’ (video)
De oplettende wandelaar heeft ze vast wel zien liggen in het gras of in de berm: de wat mysterieuze kleine gekleurde kastjes. Die zijn onderdeel van het onderzoek om de mogelijkheden voor aardwarmte in de Diemense bodem in beeld te brengen: een potentieel belangrijke bron in de energie- en warmtetransitie naar een duurzame toekomst. Het onderzoek is inmiddels afgerond, en de kastjes zijn opgeruimd.
‘Het is de bedoeling ze daar vooral te laten liggen,’ zegt Johannes van den Akker, die als geofysicus betrokken is bij SCAN Aardwarmte. SCAN is onderdeel van het publieke energiebedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) en coördineert het seismisch onderzoek naar aardwarmte in Diemen en de omliggende regio, waaronder Amsterdam.
Seismische signalen
Op moment van spreken lagen de gekleurde kastjes nog in het Diemense landschap, maar inmiddels zijn ze opgeruimd. ‘Hun’ taak zit erop: als het goed is, hebben ze de seismische signalen opgevangen die aangeven hoe de diepe ondergrond is opgebouwd en of deze mogelijk geschikt is voor aardwarmtewinning, aldus Van den Akker. Het onderzoek in Diemen is helemaal klaar.
De kastjes zijn de afgelopen weken geplaatst door speciale teams die door SCAN op pad zijn gestuurd. Het opwekken van de geluidsgolven, die deze kastjes registreren, gebeurde veelal in de late avond en nacht. Misschien zijn her en der wat trillingen gevoeld, maar veel inwoners zullen daar weinig van hebben meegekregen.
Van den Akker vertelt er meer over in onderstaande video:
Door middel van seismisch onderzoek wordt met geluidsgolven de diepe ondergrond in beeld gebracht. Die geluidsgolven worden op of onder het maaiveld opgewekt. De weerkaatsing ervan op de onderliggende aardlagen geeft inzicht in de opbouw en structuur van de verschillende lagen en de diepte waarop die liggen. ‘De kastjes zijn grondmicrofoons. Deze vangen vervolgens de geluidsgolven op aan het aardoppervlak,’ vertelt Gitta Zaalberg op het hoofdkantoor van EBN in Utrecht. Zaalberg is manager operations bij EBN en verantwoordelijk voor de uitvoering van het SCAN-programma.
Bij het onderzoek in de avond en nacht is gebruikgemaakt van vibroseismiek (trillingswagens) en schotgatseismiek (kleine ondergrondse trillingen). Het gaat om aanvullend onderzoek dat behalve in Diemen ook in veertien andere gemeenten plaatsvindt. Een eerdere onderzoeksronde vond vorig jaar plaats.
Het belang van aardwarmte
Al sinds 2019 wordt er onderzoek gedaan naar aardwarmte in deze regio, vertelt Zaalberg. ‘Een tweede, aanvullende ronde was vanaf deze zomer nodig, omdat eerdere onderzoeken wel potentie voor aardwarmte lieten zien, maar nog onvoldoende detail boden.’ Aardwarmte is in principe overal te vinden: het zit diep onder onze voeten en is een lokale duurzame warmtebron. Niet alle lagen zijn echter geschikt om aardwarmte uit te winnen, aldus Zaalberg. ‘Vandaar dat we daar nader onderzoek naar doen. In sommige gebieden weten we heel veel van de ondergrond, waar bijvoorbeeld olie en gas is gezocht, maar in een heleboel gebieden niet.’
De gemeente Diemen ziet aardwarmte – ook wel geothermie genoemd – als een potentieel duurzame warmtebron om huizen, bedrijven, scholen en kantoren mee te verwarmen. Op dit moment wordt vooral gekeken naar restwarmte uit nabijgelegen datacenters, maar geothermie zou een welkome extra bron zijn, ook voor de leveringszekerheid van warmte. Die duurzame warmte is belangrijk om volledig van het gas af te kunnen en kan dus van groot belang zijn in de energietransitie. Zaalberg: ‘Het vervangt gas niet voor honderd procent, maar het past heel mooi in onze energiemix – dat wil zeggen: al onze duurzame energiebronnen – met name voor de huizen die wat minder goed geïsoleerd kunnen worden.’
Hoe nu verder? Zaalberg legt uit: ‘De kastjes worden uitgelezen. Specialisten verwerken de signalen van diepe aardlagen en filteren omgevingsruis weg. Dit duurt een paar maanden.’ De data worden vervolgens via onderzoeksinstelling TNO met het publiek gedeeld via NLOG (www.nlog.nl). ‘Marktpartijen, gemeenten en provincies kunnen de data downloaden en onderzoeken waar aardwarmtewinning mogelijk is.,’ Het is aan hen om met de resultaten aan de slag te gaan en concrete projecten voor winning van onze ‘eigen’ duurzame aardwarmte te gaan ontwikkelen aldus Zaalberg.